Wuxing (Vijf Elementen): betekenis, cycli en Chinese filosofie

Wuxing (五行, Wǔxíng) is een Chinees veranderingsmodel rond Hout, Vuur, Aarde, Metaal en Water. Het ontstond uit vroeg Chinees denken en werd in de loop van eeuwen steeds systematischer gebruikt om terugkerende patronen in seizoenen, richtingen, kalenders, bestuur, geneeskunde en rituelen te ordenen. De vijf namen zijn daarom beter te begrijpen als werkingswijzen dan als vijf stukken fysieke materie.

Twee op elkaar inwerkende cycli geven het model zijn structuur: voortbrenging beschrijft ondersteuning en opvolging, terwijl beheersing beperking en regulering beschrijft. Geen van beide cycli is van zichzelf gunstig of ongunstig. Wuxing is een traditioneel cultureel kader, geen moderne wetenschappelijke theorie, medische diagnose of volledige lezing van iemands karakter en toekomst.

Wat betekent Wuxing letterlijk?

Vijf Elementen of Vijf Fasen?

Wu (五) betekent “vijf”. Xing (行) kan betekenissen hebben als beweging, handelen, werking of een verloop waarlangs iets voortgaat. In kosmologische context wijst het woord op verandering: elke categorie beschrijft kenmerkende manieren waarop dingen handelen, zich tot elkaar verhouden en transformeren. “Vijf Elementen” blijft nuttig omdat het de ingeburgerde populaire vertaling is en de term waarop de meeste lezers zoeken. “Vijf Fasen” komt veel voor in de wetenschap omdat die benaming beter voorkomt dat men aan vijf statische stoffen denkt.

Geen van beide Engelse termen dekt ieder historisch gebruik. Vroege teksten bespreken water, vuur, hout, metaal en aarde soms vanuit hun concrete eigenschappen; latere correlatieve systemen gebruiken ze als dynamische classificaties. Op deze pagina is “Vijf Elementen” de toegankelijke term, terwijl “Vijf Fasen” de relationele betekenis benadrukt.

Waarom Wuxing niet hetzelfde is als de Griekse elementen

Wuxing wordt vaak vergeleken met oude Griekse theorieën over aarde, water, lucht en vuur, maar de overeenkomst is beperkt. Griekse elemententheorieën gingen doorgaans over de bestanddelen waaruit materiële dingen waren opgebouwd. Het Chinese denken in Vijf Fasen ging steeds meer over patronen van activiteit, samenhang en transformatie. Lucht “ontbreekt” niet in Wuxing: de twee systemen stelden verschillende vragen.

Qi (气) moet niet simpelweg als een zesde element worden toegevoegd. Afhankelijk van de context kan qi verwijzen naar adem, vitale materiële kracht of het dynamische medium waardoor verandering plaatsvindt; er bestaat geen exact Nederlands of Engels equivalent van één woord en het is niet hetzelfde als energie in de moderne wetenschap. De Griekse elemententheorie en Wuxing zijn zelfstandige klassieke modellen, geen concurrerende versies van hetzelfde periodiek systeem.

Waar komen de Vijf Elementen vandaan?

De vijf processen in de Hong Fan

Een van de vroegste invloedrijke tekstuele formuleringen staat in het hoofdstuk “Hong Fan” (洪范, “Groot Plan”) van de Shang Shu, of het Boek der Documenten. Daar is de volgorde Water, Vuur, Hout, Metaal en Aarde. Dit is niet de latere voortbrengingscyclus. De passage typeert de vijf aan herkenbare werkingswijzen: Water doordrenkt en daalt; Vuur laait en stijgt; Hout buigt en strekt; Metaal geeft mee en verandert; Aarde ondersteunt zaaien en oogsten.^[1]

Deze compacte formuleringen werden blijvende ankerpunten voor interpretatie. “Buigen en strekken” verbindt Hout bijvoorbeeld zowel met groei als flexibiliteit, terwijl “zaaien en oogsten” Aarde benadert vanuit productieve ondersteuning in plaats van inert materiaal. De passage is belangrijk bewijs voor vroege classificatie, maar lezers moeten niet aannemen dat alle latere correspondentietabellen toen al in deze vorm bestonden.

Van vroege classificatie naar correlatieve kosmologie in de Han-tijd

Wuxing werd niet op één moment door één filosoof uitgevonden. De geschiedenis ervan verbindt observaties van natuurlijke processen, politieke theorieën over opvolging en steeds uitgebreidere correspondentietelsels. De denker Zou Yan uit de periode van de Strijdende Staten wordt traditioneel verbonden met een theorie waarin dynastieën elkaar opvolgden onder verschillende “deugden” of fasen. Zijn eigen geschriften zijn niet bewaard gebleven, zodat latere verslagen voorzichtig moeten worden gebruikt.

Tijdens de Han-dynastie brachten teksten en denkers Wuxing nauwer in verband met yin en yang, qi, seizoenen, richtingen, planeten, bestuur, ritueel en het lichaam. De Chunqiu Fanlu, traditioneel verbonden met Dong Zhongshu maar doorgaans beschouwd als een samengestelde tekst, is een belangrijk voorbeeld van deze correlatieve kosmologie. De Han-periode had een sterke neiging tot synthese: overgeleverde categorieën werden op elkaar afgestemd in natuurlijke, ethische en politieke domeinen, in plaats van als losstaande scholen behandeld.^[3] Die geleidelijke ontwikkeling verklaart waarom latere tradities een herkenbare vijfdelige structuur delen, maar in sommige gedetailleerde correspondenties van elkaar verschillen.

De Vijf Elementen en wat ze vertegenwoordigen

De volgende betekenissen beginnen bij klassieke kwaliteiten en tonen vervolgens de meest voorkomende latere correspondenties. Het zijn symbolische classificaties, geen persoonlijkheidsdiagnoses. Kleuren, seizoenen en takken kunnen eveneens per school of toepassing verschillen.

Hout (木, Mù)

Hout begint met de klassieke uitdrukking “buigen en strekken”. Een groeiende plant strekt zich omhoog en naar buiten uit, terwijl levend hout ook kan buigen, vertakken en zich aanpassen. Daardoor werd Hout een bruikbare categorie voor lente, oost, nieuwe groei en vorm in ontwikkeling. Latere symboliek kan het verbinden met planning of creativiteit, maar zulke verbanden zijn analogieën. Ze betekenen niet dat iedereen die in een Houtjaar is geboren extravert, vindingrijk of flexibel moet zijn.

Vuur (火, Huǒ)

Vuur “laait omhoog”: het geeft warmte en licht en beweegt zichtbaar naar buiten en naar boven. Daarom hoort het bij zomer, zuid, rood en een fase van maximale activiteit of zichtbaarheid. Vuur binnen de Vijf Fasen is ruimer dan een letterlijke vlam; het benoemt een verwarmende, stijgende en expansieve tendens. De symboliek kan enthousiasme of zichtbaarheid omvatten, maar iedere persoon uit een Vuurjaar impulsief of boos noemen verandert een relationele categorie in een stereotype.

Aarde (土, Tǔ)

Aarde wordt omschreven via zaaien en oogsten, waarmee het vermogen om te ontvangen, voeden en transformeren wordt benadrukt. Aarde staat vaak in het midden en bemiddelt tussen de andere vier richtingen. Seizoenssystemen behandelen haar op verschillende manieren: sommige verbinden Aarde met de late zomer, andere plaatsen de vier bijbehorende takken bij de overgangen tussen seizoenen. Dat verschil is geen fout, maar weerspiegelt verschillende manieren om een vijfdelig model een plaats te geven binnen een jaar met vier seizoenen. Aarde is daarmee drager en spil van het systeem, niet slechts grond.

Metaal (金, Jīn)

Metaal wordt verbonden met “meegeven en veranderen”, taal die doet denken aan erts dat wordt geraffineerd, gegoten, gesneden en gevormd. Latere correspondenties omvatten herfst, west, samentrekking, orde en voltooide vorm. Jin moet hier als Metaal worden vertaald, niet als Goud. Het omvat metalen en de kwaliteiten die aan hun bewerking worden gekoppeld; het reduceren tot goud maakt van een brede kosmologische categorie ten onrechte een symbool voor rijkdom.

Water (水, Shuǐ)

Water doordrenkt, daalt, stroomt en verzamelt zich op lage plaatsen. Deze bewegingen ondersteunen de verbinding met winter, noord, opslag en latente mogelijkheden. Water past zich aan een vat aan en stroomt om obstakels heen, waardoor flexibiliteit een natuurlijke latere metafoor is. Dat bewijst echter niet dat een persoonlijkheid uit een Waterjaar onvermijdelijk gevoelig, geheimzinnig of wijs is. De traditionele categorie beschrijft eerst een bewegingswijze en pas daarna eventueel een menselijke eigenschap.

Hoe de Vijf Elementen op elkaar inwerken

De voortbrengingscyclus (相生)

De voortbrengingscyclus, xiangsheng (相生), drukt ondersteuning, opvolging of de voorwaarden uit waardoor een andere fase zich kan ontwikkelen:

1. Hout brengt Vuur voort: hout dient als brandstof voor de vlam.
2. Vuur brengt Aarde voort: verbrand materiaal laat as achter die terugkeert naar de aarde.
3. Aarde brengt Metaal voort: ertsen en metalen worden in de grond aangetroffen.
4. Metaal brengt Water voort: latere verklaringen verwijzen naar vocht dat zich op koel metaal verzamelt of naar water dat in metalen vaten wordt opgevangen en beschikbaar gemaakt.
5. Water brengt Hout voort: water voedt plantengroei.

Deze bekende beelden leren de volgorde; het zijn geen beweringen over moderne chemie of universele fysieke causaliteit. Historische teksten en latere scholen gaven meer dan één verklaring, vooral voor Metaal dat Water voortbrengt. Het conceptuele punt is continuïteit: de ene fase levert iets, maakt iets mogelijk of gaat over in de volgende.

Voortbrenging is niet automatisch gunstig. Als één tendens een systeem al overheerst, kan extra ondersteuning de onbalans vergroten; een voortbrengende fase kan bovendien uitgeput raken door wat zij voortdurend levert. Wuxing vraagt daarom naar verhouding en relatie, niet of één pijl “geluk brengt”.

De beheersingscyclus (相克)

De beheersingscyclus, xiangke (相克), beschrijft regulering. “Beheersen” of “overwinnen” is nauwkeuriger dan de populaire term “vernietigingscyclus”, omdat de relatie geen van beide kanten hoeft uit te schakelen:

1. Hout beheerst Aarde: wortels dringen de grond binnen en houden die bijeen.
2. Aarde beheerst Water: oevers, kanalen en dammen sturen water.
3. Water beheerst Vuur: water kan een vlam doven.
4. Vuur beheerst Metaal: voldoende hitte kan metaal smelten of harden.
5. Metaal beheerst Hout: metalen gereedschap snijdt en vormt hout.

Beheersing zorgt voor grenzen die voortbrenging alleen niet kan bieden. Een rivieroever “haat” water niet; hij maakt een bruikbaar kanaal mogelijk. Binnen het traditionele model berust gezonde ordening op ondersteuning en begrenzing die samen werken. Xiangke lezen als zekere strijd, ziekte of tegenslag mist daarom de structurele functie ervan.

Wanneer de cycli uit balans raken

Latere theoretische en medische discussies maken onderscheid tussen normale beheersing en verstoorde verhoudingen. Xiangcheng (相乘), vaak vertaald als overmatige beheersing, betekent dat een beheersende invloed te sterk wordt en overweldigt wat zij normaal reguleert. Xiangwu (相侮), ook wel tegenwerking genoemd, keert de verwachte richting om: een fase die normaal wordt beheerst, werkt terug doordat de verhouding uit balans is geraakt.

Zie dit als diagnostische taal binnen het traditionele model, niet als letterlijke metingen. De termen helpen begrijpen hoe latere beoefenaars onbalans beschreven, maar ze stellen een lezer niet in staat een ziekte te diagnosticeren, een “zwak element” uit één geboortejaar te berekenen of een kleur, voedingsmiddel of voorwerp als remedie voor te schrijven.

De traditionele Wuxing-correspondentietabel

Naarmate Wuxing zich ontwikkelde, gingen de categorieën dienen als een gemeenschappelijk systeem om verbanden te ordenen. De hoofdtabel hierboven toont de meest gangbare koppelingen per element; de tabel hier legt uit hoe de verschillende lagen van overeenkomsten werken zonder ze als één tijdloze, universele lijst te behandelen. Velden die medische zelfdiagnose kunnen aanmoedigen, zijn bewust weggelaten.

Geen enkele tabel vertegenwoordigt iedere historische school. Rituele systemen, Chinese geneeskunde, kalenderpraktijken en verschillende feng-shuitradities kunnen details anders toewijzen of benadrukken. De tabel is een culturele referentie, geen universele formule om een kamer in te richten, het weer te voorspellen of een leven te duiden.

Hoe Wuxing samenhangt met Yin, Yang en Qi

Yin en Yang, qi en Wuxing overlappen, maar zijn niet onderling verwisselbaar. Yin en yang bieden een tweedelige taal voor gepaarde en veranderende tendensen, zoals schaduw en zon, rust en activiteit, dalen en stijgen. Wuxing biedt een vijfdelige taal voor terugkerende werkingswijzen en relaties. Qi is het concept waarmee veel teksten de dynamische materiële of vitale processen bespreken die deze verschillende vormen aannemen.

Elke fase kan opnieuw in yin en yang worden onderscheiden. De tien Hemelse Stammen koppelen bijvoorbeeld aan elk van de vijf fasen een yang- en een yinstam: Jia en Yi zijn Yang-Hout en Yin-Hout; Bing en Ding zijn Yang-Vuur en Yin-Vuur; het patroon loopt door voor Aarde, Metaal en Water. De correlatieve kosmologie van de Han-tijd bracht deze oorspronkelijk verschillende schema’s steeds meer met elkaar in verband, in plaats van het ene tot het andere te reduceren.^[3]

Latere diagrammen tonen soms één scheppingsvolgorde die het Opperste Ultieme, yin-yang, Wuxing en de Acht Trigrammen met elkaar verbindt. Zulke diagrammen kunnen betekenisvol zijn binnen hun eigen tekstuele of religieuze traditie, maar mogen niet terug in de tijd worden geprojecteerd als dé oorspronkelijke formule die iedere pre-Qin-denker aanvaardde. Wie meer over het trigrammensysteem wil weten, kan verder lezen in de afzonderlijke gids over Feng Shui Bagua.

Wat is mijn Chinese element?

Uw geboortejaarelement komt van de Hemelse Stam

In het bekende element-dierlabel komt het dier van de Aardse Tak van het jaar en het element van de Hemelse Stam. De tien stammen koppelen yin en yang aan de vijf fasen, terwijl de twaalf takken de dierencyclus vormen. Door ze in volgorde te koppelen ontstaat de 60-jarige Gan-Zhi-cyclus die wordt uitgelegd in de gids over Hemelse Stammen en Aardse Takken.^[4]

1990 is bijvoorbeeld Geng-Wu (庚午): Geng is Yang-Metaal en Wu is de Paard-tak, waardoor het jaar gewoonlijk een Metaalpaardjaar wordt genoemd. 2026 is Bing-Wu (丙午): Bing is Yang-Vuur, dus het is een Vuurpaardjaar. Het dier herhaalt zich elke 12 jaar, maar dezelfde element-diercombinatie pas elke 60 jaar.

Een geboortejaarelement is niet iemands “meesterelement”, gunstige element of volledige constitutionele profiel. Het is eenvoudigweg de fase die aan de jaarstam is toegewezen. De afzonderlijke gids over de Vijf Elementen en de dierenriem legt uit hoe de stamlaag bekende dierenriemjaarlabels nuanceert zonder er vaste persoonlijkheidstypen van te maken.

De laatste-cijferregel en de beperking ervan

Voor een snelle controle volgt het laatste cijfer van een gregoriaans jaar een herhalend patroon van stam en element:

• 4 of 5: Hout
• 6 of 7: Vuur
• 8 of 9: Aarde
• 0 of 1: Metaal
• 2 of 3: Water

Binnen elk paar hoort het eerste cijfer bij een yangstam en het tweede bij een yinstam. Deze vuistregel werkt pas nadat de relevante grens van het Chinese jaar is vastgesteld. Wie in januari of begin februari is geboren kan nog bij het voorafgaande Chinese jaar horen; alleen het gregoriaanse laatste cijfer gebruiken kan daardoor zowel het verkeerde element als het verkeerde dier opleveren.

Chinees Nieuwjaar versus het Begin van de Lente

Voor de populaire dierenriemtoepassing op deze site verandert het jaar bij Chinees Nieuwjaar, de eerste dag van de eerste maanmaand. De gregoriaans-lunaire conversietabellen van de Hong Kong Observatory maken de wisselende data controleerbaar, in plaats van 1 januari als grens te veronderstellen.^[4] Gebruik de Chinese dierenriem- en elementcalculator met exacte datum als uw verjaardag dicht bij de grens valt.

In de Vier Pilaren (BaZi) wisselt de jaarpilaar doorgaans bij Lichun, de zonneterm Begin van de Lente. Chinees Nieuwjaar en Lichun kunnen op verschillende data vallen, waardoor iemand die ertussen is geboren een andere uitkomst kan krijgen van een populaire dierenriemcalculator dan van een BaZi-kaart. Deze pagina gebruikt voor dagelijkse dierenriemlabels de conventie van Chinees Nieuwjaar; zij voert geen analyse van de Vier Pilaren uit. Zie voor de kalendercontext van Lichun de Vierentwintig Zonnetermen.

Jaarelement, vast dierenriemelement, Na Yin en BaZi zijn niet hetzelfde

“Mijn Chinese element” kan naar vier verschillende lagen verwijzen. Veel online tegenstrijdigheid ontstaat doordat een antwoord over de ene laag wordt gegeven alsof het over een andere gaat:

• Vast takelement: iedere Aardse Tak heeft een primaire faseassociatie; Zi (Rat) hoort bijvoorbeeld bij Water en Wu (Paard) bij Vuur.
• Element van de jaarstam: de Hemelse Stam levert labels als Metaalpaard of Vuurpaard.
• Na Yin-element: ieder stam-takpaar behoort tot een afzonderlijke symbolische classificatie van 60 termen. Dit vervangt het element van de jaarstam niet. Lees de volledige verschillen in de gids over de Vijf Elementen van Na Yin.
• Balans van de Vier Pilaren: BaZi houdt rekening met de stammen en takken van jaar, maand, dag en uur en met hun onderlinge relaties. Alleen het geboortejaar kan dit patroon niet bepalen.

Dezelfde Paard-tak kan dus voorkomen in een Metaalpaardjaar 1990 en een Vuurpaardjaar 2026, terwijl ieder stam-takpaar ook een andere Na Yin-naam heeft. Dit zijn parallelle classificaties voor verschillende doeleinden, geen tegenstrijdige antwoorden die tot één element moeten worden samengevoegd.

Hoe Wuxing in de Chinese cultuur wordt gebruikt

Wuxing werd invloedrijk doordat het verschillende domeinen met één relationele woordenschat kon ordenen. Dat betekent niet dat iedere toepassing hetzelfde is of dat traditionele beweringen modern wetenschappelijk bewijs hebben.

Seizoenscorrespondenties kruisen ook met de Chinese maankalender, maar het zijn geen synoniemen: de kalender combineert maanmaanden, zonnetermen en cyclische naamgeving, terwijl Wuxing één classificatielaag levert. Evenzo is de Chinese dierenriem een dierencyclus van twaalf takken; Wuxing voegt relaties en verschillen tussen jaarstammen toe zonder die twaalf tekens te vervangen.

Traditionele Chinese geneeskunde vraagt bijzondere zorgvuldigheid. Correspondenties van de Vijf Fasen maken deel uit van de historische theoretische woordenschat, maar hedendaags bewijs en veiligheid verschillen sterk per praktijk en product. Het Amerikaanse National Center for Complementary and Integrative Health adviseert traditionele Chinese geneeskunde niet te gebruiken ter vervanging of uitstel van reguliere zorg en wijst op veiligheidsrisico’s bij sommige kruidenproducten.^[5] Dit artikel legt alleen culturele concepten uit en geeft geen behandeladvies.

Wuxing is ook niet uitsluitend daoïstisch. Pre-imperiale en Han-bronnen plaatsen het in hofgeleerdheid, ritueel, politieke theorie, geneeskunde en kosmologie; daoïstische tradities namen het later op en ontwikkelden het op hun eigen manieren. Juist die brede culturele reikwijdte maakt het belangrijk om te vragen uit welke periode, tekst en praktijk een bepaalde correspondentie afkomstig is.

Veelvoorkomende misverstanden over de Vijf Elementen

Een nuttige regel is te vragen welk niveau een bewering beschrijft. Gaat het om een klassieke kwaliteit als “Water daalt”, een latere correspondentie als Water en winter, een dierenriemjaarlabel of een specialistische interpretatie? Door die niveaus zichtbaar te houden, wordt symbolische taal niet aangezien voor wetenschappelijk feit of persoonlijke zekerheid.

Veelgestelde vragen over Wuxing

Wat zijn de vijf elementen in de Chinese filosofie?

Het zijn Hout (木), Vuur (火), Aarde (土), Metaal (金) en Water (水). Samen vormen ze Wuxing, een traditioneel kader om patronen van beweging, relaties en transformatie te classificeren. De categorieën werken via voortbrengings- en beheersingscycli op elkaar in en functioneren niet als vijf losstaande stoffen.

Waarom worden ze Vijf Fasen genoemd in plaats van Vijf Elementen?

“Vijf Elementen” is de bekende populaire vertaling. “Vijf Fasen” heeft in academische discussie vaak de voorkeur omdat xing beweging, werking en veranderende toestanden suggereert. Die term helpt Wuxing te onderscheiden van theorieën over vaste materiële bouwstenen, al kan de vertaling per historische context verschillen.

Waarom is er geen Lucht in de Chinese Vijf Elementen?

Lucht ontbreekt niet, omdat Wuxing geen Chinese versie is van een Griekse lijst van materiële elementen. Qi wordt soms losjes vertaald als adem of vitale energie, maar functioneert in discussies over de Vijf Fasen en yin-yang en niet als een zesde parallelle fase.

Welk Chinees element is het sterkst?

Geen enkele fase is universeel het sterkst. Traditionele systemen beschrijven kracht als contextueel: seizoen, positie en omliggende relaties doen er allemaal toe. De lente kan Houtsymboliek versterken en de zomer Vuursymboliek, maar dat schept geen absolute rangorde en zegt niets over iemands volledige elementbalans.

Hoe vind ik mijn Chinese geboorte-element?

Voor het gebruikelijke jaarelementlabel bepaalt u eerst het juiste Chinese jaar en leest u de Hemelse Stam. Een vuistregel op basis van het laatste cijfer geeft een ruwe uitkomst, maar verjaardagen in januari en februari kunnen vóór Chinees Nieuwjaar vallen. Een calculator met exacte datum is veiliger rond de grens.

Is mijn dierenriemelement hetzelfde als mijn Na Yin-element?

Nee. Een dierenriemtak heeft een vaste faseassociatie, de jaarstam levert het gebruikelijke element-dierlabel en Na Yin kent een andere symbolische categorie toe aan het volledige stam-takpaar. Ze beantwoorden verschillende classificatievragen en moeten afzonderlijk worden weergegeven.

Betekent een voortbrengingsrelatie altijd compatibiliteit?

Nee. Voortbrenging betekent dat de ene fase de andere binnen het model ondersteunt of voedt. Te veel ondersteuning kan nog steeds onbalans veroorzaken, en één faserelatie kan een echte menselijke relatie niet bepalen. Communicatie, waarden, omstandigheden en verantwoordelijkheid zijn belangrijker dan een dierenriemelementlabel.

Is Wuxing een daoïstisch geloof?

Niet uitsluitend. Wuxing heeft pre-imperiale wortels en werd ontwikkeld in hof-, filosofische, rituele, kalenderkundige en medische contexten. Daoïstische tradities namen het later op, maar het kader behoort tot een veel bredere geschiedenis van het Chinese denken en kan niet aan één religie worden toegewezen.

Slotgedachte

Wuxing kan het best worden begrepen als een taal voor patroonmatige verandering. Hout, Vuur, Aarde, Metaal en Water beschrijven tendensen die elkaar voortbrengen, reguleren en transformeren, niet vijf wetenschappelijke stoffen of vijf vaste persoonlijkheidstypen. Het model biedt een krachtig venster op Chinese filosofie, kalenders, ritueel, geneeskunde, feng shui en dierenriemcultuur zolang de historische lagen duidelijk blijven. Gebruik het om een cultureel systeem te begrijpen—niet om uzelf te diagnosticeren, een vermeend elementmiddel te kopen of één geboortejaarlabel een grote levenskeuze te laten bepalen.

Bronnen

1. Chinese Text Project, “Shang Shu: Groot Plan”
2. Internet Encyclopedia of Philosophy, “Wuxing (Wu-hsing)”
3. Stanford Encyclopedia of Philosophy, “Filosofie in China tijdens de Han-dynastie”
4. Hong Kong Observatory, “Hemelse Stammen en Aardse Takken” en Conversietabel gregoriaanse en maankalender
5. National Center for Complementary and Integrative Health, “Traditionele Chinese geneeskunde: wat u moet weten”